Tối thứ Bảy vừa qua, tại sự kiện ETH Hanoi 2025, một nhóm phát triển người Việt đã âm thầm công bố điều mà ít người mong đợi: VietNameChain – blockchain layer 1 của Việt Nam – sẽ xây dựng layer 2 bằng OP Stack, thay vì bất kỳ giải pháp ZK nào. Trong bối cảnh thị trường đang sốt sắng với zkSync Era và StarkNet, một dự án từ một quốc gia đang phát triển chọn Optimism nghe có vẻ lạc hậu. Nhưng nếu đọc kỹ white paper, bạn sẽ thấy một logic kinh tế chính trị sâu xa hơn công nghệ.
Context
VietNameChain được ra mắt từ năm 2021 với tham vọng trở thành blockchain quốc gia, phục vụ thanh toán số và chứng thực tài liệu. Cho đến nay, hệ sinh thái của nó chỉ có chưa đến 50 dApp, chủ yếu là NFT và game nhỏ lẻ. TVL trên chain chưa bao giờ vượt quá 12 triệu USD. Nhóm phát triển gồm 20 kỹ sư đến từ các trường đại học Việt Nam, không có tên tuổi quốc tế. Họ đã thử nghiệm các giải pháp ZK từ năm 2023, nhưng quyết định chuyển hướng vào tháng 6/2025.
Điều mà họ không nói trong thông cáo báo chí, nhưng tôi tìm thấy trong mã nguồn của testnet mới, là họ đang tận dụng gói phần mềm Conduit để triển khai OP Stack chỉ với 3 người lập trình. ZK, với yêu cầu bằng chứng mật mã phức tạp và chi phí phần cứng cao, là không khả thi với ngân sách 500.000 USD của họ. Đây là một quyết định thực dụng, không phải lý tưởng.
Core
Khi phân tích mã nguồn của testnet do VietNameChain fork từ Optimism’s Bedrock, tôi thấy họ đã thay đổi một tham số quan trọng: block time từ 2 giây xuống 12 giây. Lý do: các validator của họ là các node do nhóm tự vận hành trên các máy chủ giá rẻ ở Hà Nội và TP.HCM, không thể theo kịp tốc độ xử lý nhanh. Điều này trái ngược với những gì họ từng quảng cáo về “tốc độ ngang bằng với Solana”.
Sự phá vỡ tương quan chính là tín hiệu cho thấy chi phí vận hành thấp hơn đã được ưu tiên hơn hiệu suất danh nghĩa. Trên thực tế, OP Stack cho phép họ tùy chỉnh các tham số này một cách dễ dàng – một lợi thế mà ZK stack chưa cung cấp cùng mức độ linh hoạt.
Dữ liệu on-chain từ testnet của họ cho thấy mức độ sử dụng bandwith chỉ đạt 5% dung lượng tối đa sau 48 giờ mở cửa. Nhưng thay vì coi đó là thất bại, tôi nhìn vào một chỉ số khác: số lượng địa chỉ deposit ETH từ mainnet VietNameChain vào L2. Có 47 giao dịch, với tổng giá trị 1.230 ETH. Điều đó có nghĩa là một nhóm nhỏ người dùng giàu có đang thử nghiệm cầu nối – họ có thể là những người dùng đầu tiên cho một ứng dụng thanh toán xuyên biên giới mà nhóm đang phát triển ngầm.
Theo bằng chứng on-chain, động lực thực sự cho sự chuyển đổi này không phải là mở rộng quy mô, mà là khả năng tạo ra một môi trường sandbox để thí nghiệm stablecoin riêng. VietNameChain mainnet hiện đang chạy VNST, một stablecoin được phát hành bởi một công ty fintech chưa được tiết lộ. Việc chuyển nó lên L2 sẽ giảm phí gas từ 0.5 VNST xuống còn 0.01 VNST, mở đường cho thanh toán vi mô.
Contrarian
Vở kịch phi tập trung dừng lại khi bạn kiểm tra ai đang chạy sequencer. Trong OP Stack, quyền đề xuất block thuộc về một sequencer duy nhất do VietNameChain kiểm soát. Họ hứa sẽ phi tập trung hóa sau một năm, nhưng không có lịch trình cụ thể. Điều này tạo ra một điểm thất bại duy nhất: chính phủ Việt Nam có thể yêu cầu sequencer dừng hoạt động bất cứ lúc nào.
Tuy nhiên, tôi cho rằng đây là một đánh đổi có chủ ý. Nhóm hiểu rằng thị trường Việt Nam không quan tâm đến tính kiểm duyệt kháng cự – họ quan tâm đến việc giao dịch rẻ và nhanh. Việc tập trung hóa sequencer là cách để đảm bảo chi phí thấp ngay từ đầu, và có thể họ sẽ chuyển sang shared sequencer sau khi có đủ thanh khoản.
Takeaway
Tôi không nói rằng VietNameChain sẽ thành công. Nhưng quyết định của họ phản ánh một thực tế mà cộng đồng crypto phương Tây thường bỏ qua: ở các thị trường mới nổi, chi phí và khả năng kiểm soát quan trọng hơn tính phi tập trung lý tưởng. OP Stack đang thắng không phải vì công nghệ tốt hơn, mà vì nó có thể thích nghi với những hạn chế thực tế của mỗi quốc gia. Câu hỏi còn lại: liệu sự thích nghi đó có đủ để thu hút vốn và người dùng trước khi các đối thủ ZK tìm ra cách rẻ hơn?