Tôi không tin vào câu chuyện 'Bitcoin là vàng kỹ thuật số, an toàn và bất biến'. Câu chuyện ấy đẹp, như nó được kể trong những cuốn sách giáo khoa kinh tế vĩ mô. Nhưng khi tôi nhìn vào dữ liệu on-chain, đặc biệt là biểu đồ phí giao dịch trung bình của Bitcoin trong suốt 5 năm qua, tôi chỉ thấy một đường cong đi xuống không thương tiếc. Năm 2017, phí giao dịch đỉnh điểm lên tới 50 USD, đủ để chặn đứng mọi nỗ lực spam. Đến cuối năm 2022, con số ấy rơi xuống đáy, chỉ còn 0.5 USD. Và tôi tự hỏi: nếu không có làn sóng Ordinals, mô hình bảo mật của Bitcoin đã gặp rắc rối như thế nào?
Hãy nhìn vào bức tranh vĩ mô. Trong bối cảnh dòng thanh khoản toàn cầu đang co lại, những người khai thác (miners) Bitcoin, những 'người lính' bảo vệ mạng lưới, đang phải đối mặt với một bài toán sinh tồn khắc nghiệt. Khi giá Bitcoin giảm và phần thưởng khối giảm một nửa (halving), nguồn thu của họ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào phí giao dịch. Nhưng thị trường lại đang trở nên ảm đạm, khối lượng giao dịch sụt giảm. Họ cần một 'cú hích'. Và rồi, cơn sốt Ordinals xuất hiện, không phải như một tai nạn, mà như một liều thuốc cứu sống. Nó bơm một lượng phí khổng lồ vào mạng lưới, tạm thời giải quyết bài toán sinh kế cho miners. Nhưng liệu chúng ta có đang nhầm lẫn giữa cứu cánh và con dao hai lưỡi?
Phân tích kỹ thuật của tôi, dựa trên dữ liệu từ mempool.space và các dashboard on-chain, cho thấy một sự thay đổi cấu trúc đáng báo động. Từ tháng 12/2022 đến tháng 5/2023, tỷ lệ các giao dịch inscription (khắc chữ) trên Bitcoin đã chiếm tới 70-80% tổng số giao dịch hàng ngày. Điều này đồng nghĩa với việc mạng lưới đang bị 'spam' bởi các giao dịch nhỏ, phi tài chính. Hãy tưởng tượng đường cao tốc bị tắc bởi hàng nghìn chiếc xe đạp, trong khi những chiếc xe tải chở hàng hóa thực sự (các giao dịch giá trị lớn) phải chen chúc và trả phí cao hơn nhiều để vượt qua. Đây không còn là 'vàng kỹ thuật số' nữa, mà là một phiên bản web 1.0 đắt đỏ và hỗn loạn. Các nhà phát triển Bitcoin core có thể không thừa nhận, nhưng làn sóng này đang phá vỡ một trong những giả định cốt lõi nhất về sự bền vững của Bitcoin.
Góc nhìn phản trực giác ở đây là: Ordinals không phải là một cơn sốt vô hại, mà là một tín hiệu về sự thay đổi lớn trong văn hóa và kinh tế học của Bitcoin. Những người ủng hộ cho rằng nó mang lại doanh thu cho miners và chứng minh tính hữu dụng của Bitcoin như một lớp lưu trữ dữ liệu. Nhưng tôi lại thấy một viễn cảnh khác: một mạng lưới vốn được thiết kế để thanh toán P2P, giờ đây đang bị biến thành một sân chơi cho những kẻ đầu cơ NFT, làm tắc nghẽn không gian khối và triệt tiêu tính khả dụng của nó. Đây không phải là một cuộc cải tiến. Đây là một cuộc khủng hoảng bản sắc. Nếu các giao dịch tài chính thực sự bị đẩy ra ngoài do chi phí và sự chậm trễ, thì 'vàng kỹ thuật số' của chúng ta liệu có còn là một phương tiện lưu trữ giá trị đáng tin cậy?
Vậy, câu hỏi cho những người 'đi săn' trong chu kỳ này là: làm thế nào để định vị bản thân? Liệu chúng ta có đang chứng kiến sự ra đời của một 'Bitcoin mới', nơi giá trị được quyết định bởi khả năng khắc chữ và lưu trữ dữ liệu phi tập trung, thay vì tính chất khan hiếm và bảo mật thuần túy? Hay đây chỉ là một cơn sốt nhất thời, và khi cơn khát thanh khoản kết thúc, Bitcoin sẽ lại trở về với bản chất cốt lõi của mình? Kinh nghiệm của tôi, từ những ngày ICO Tezos, cho thấy thị trường thường xuyên bị lừa bởi những câu chuyện đẹp đẽ. Hãy nhìn vào dòng chảy ẩn, và bạn sẽ thấy sự thật.