Bessent hứa 'làm mọi cách' cứu đồng yên: Làn sóng phá giá cạnh tranh đang rình rập châu Á

Scott Bessent vừa tuyên bố Mỹ sẽ làm mọi cách để hỗ trợ đồng yên Nhật Bản. Đừng vội hoan hô. Đây không phải là tình bạn quốc tế. Đây là một hành động tự vệ tuyệt vọng. Vì đồng yên yếu không còn là chuyện của riêng nước Nhật. Nó đang đẩy cả châu Á vào vòng xoáy phá giá cạnh tranh. Một cuộc chiến tiền tệ khu vực có thể đốt cháy thị trường toàn cầu và làm rung chuyển nền tài chính thế giới. Tôi đã viết về chu kỳ tiền tệ suốt 12 năm. Từ khủng hoảng châu Á năm 1997 đến cú sốc lãi suất 2022. Và tôi chưa bao giờ chứng kiến một tuyên bố nào mơ hồ và nguy hiểm đến vậy. Bessent không đang cứu đồng yên. Ông ấy đang cố giữ cho trái phiếu kho bạc Mỹ không bị bán tháo. Nói cách khác, ông ấy đang cứu chính hệ thống nợ của nước Mỹ. Bạn có thể gọi đó là lòng vị tha. Tôi gọi đó là sự hoảng loạn có kiểm soát. Thị trường ngoại hối đã phản ứng. Cặp USD/JPY nhảy múa. Nhưng điều thú vị là trong cùng thời điểm, Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số lại có những chuyển động bất thường. Liệu có phải tiền thông minh đang âm thầm đặt cược vào một hệ thống thay thế? Hãy xem xét kỹ hơn. Đồng yên Nhật đã trượt xuống vùng 160 yen đổi 1 đô la, mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Nguyên nhân không nằm ở nền kinh tế Nhật, mà nằm ở chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ vẫn giữ lãi suất quỹ liên bang ở mức 5,25% đến 5,5%. Trong khi đó, Ngân hàng Trung ương Nhật chỉ mới nâng lãi suất điều hành lên 0,25%. Một khoảng cách lên tới 5 điểm phần trăm. Điều này khiến dòng tiền toàn cầu đổ xô vào đô la Mỹ, nơi sinh lời hấp dẫn hơn. Đồng yên yếu làm chi phí nhập khẩu tăng vọt, đẩy lạm phát Nhật Bản lên cao. Chính phủ Nhật đã phải công bố các gói hỗ trợ người dân, nhưng sức ép vẫn không giảm. Ngân hàng trung ương Nhật từng nhiều lần can thiệp thị trường bằng cách bán dự trữ ngoại hối. Nhưng mỗi lần can thiệp chỉ kéo dài vài ngày. Sau đó, đồng yên lại tiếp tục đi xuống, như một con dao đang rơi. Bessent – một người từng điều hành quỹ đầu cơ và công khai chỉ trích các biện pháp can thiệp – giờ lại tuyên bố Mỹ sẽ hỗ trợ. Đây là một sự đảo ngược ngoạn mục. Nhưng nếu hiểu được cơ cấu tài chính, bạn sẽ thấy mọi thứ đều hợp lý. Mỹ đang mang khoản nợ công hơn 35 nghìn tỷ đô la. Nhật Bản là chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Mỹ, đang nắm khoảng 1,1 nghìn tỷ đô la trái phiếu kho bạc Mỹ. Nếu đồng yên sụp đổ, các nhà đầu tư Nhật Bản sẽ phải bán trái phiếu Mỹ để bảo vệ đồng nội tệ. Hậu quả? Lãi suất dài hạn của Mỹ sẽ tăng vọt. Chi phí trả nợ ngày càng vượt ngoài tầm kiểm soát. Và khi nước Mỹ không thể trả nợ, toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu sẽ sụp đổ. Nói cách khác, Bessent không đang cứu Nhật Bản. Ông ấy đang cứu chính đồng đô la và mạng lưới nợ khổng lồ đang treo trên đầu chúng ta. Bây giờ, hãy nói về điều mà giới truyền thông bỏ qua. Khi đồng yên yếu, hàng hóa Nhật Bản trở nên rẻ hơn trên thị trường quốc tế. Các nước xuất khẩu cạnh tranh ở châu Á như Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan và Việt Nam sẽ mất thị phần. Họ sẽ phản ứng bằng cách nới lỏng chính sách tiền tệ, hạ lãi suất hoặc bán nội tệ. Đó là cách phá giá cạnh tranh bắt đầu. Chu kỳ phá giá cạnh tranh là một vòng lặp không lối thoát. Mỗi quốc gia đều muốn đồng tiền của mình yếu hơn để hàng hóa rẻ hơn, thu hút vốn và thúc đẩy xuất khẩu. Nhưng khi tất cả đều chơi trò đó, kết quả là lạm phát nhập khẩu lan tràn, dòng vốn trở nên hỗn loạn và niềm tin vào tiền tệ pháp định bị xói mòn. Chúng ta đã thấy kịch bản này năm 1997. Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á bắt đầu từ việc Thái Lan phá giá đồng baht. Sự mất giá nhanh chóng lan sang Indonesia, Hàn Quốc, Malaysia. Các quỹ đầu cơ tấn công các đồng tiền yếu, làm kiệt quệ dự trữ ngoại hối. Hàng triệu người mất việc làm, trong khi các chính phủ phải nhận các gói cứu trợ với điều kiện khắc nghiệt. Ngày nay, quy mô thị trường tài chính đã lớn hơn rất nhiều. Thị trường ngoại hối toàn cầu giao dịch hơn 7,5 nghìn tỷ đô la mỗi ngày. Hợp đồng phái sinh tiền tệ có giá trị danh nghĩa lên tới hàng trăm nghìn tỷ. Các thuật toán giao dịch tần suất cao có thể dịch chuyển dòng vốn trong phần nghìn giây. Một cuộc phá giá cạnh tranh ngày nay sẽ nhanh hơn, sâu hơn và khó kiểm soát hơn gấp nhiều lần. Đó là lý do tại sao tuyên bố của Bessent lại quan trọng. Ông ấy biết rằng nếu Nhật Bản sụp đổ, Mỹ sẽ bị kéo theo. Vì vậy, ông ấy buộc phải tuyên bố sẵn sàng can thiệp. Nhưng can thiệp vào thị trường ngoại hối là can thiệp vào một chiếc bánh có tổng bằng không. Khi bạn bán đô la để mua yen, bạn làm yếu đô la. Điều đó có thể kích hoạt một làn sóng bán tháo các tài sản định giá bằng đô la, bao gồm cả Bitcoin. Có một nghịch lý ở đây: Mỹ muốn một đồng đô la mạnh để duy trì sức mua và kiểm soát lạm phát. Nhưng Mỹ cũng cần đồng yên ổn định để tránh khủng hoảng châu Á. Hai mục tiêu này xung khắc nhau. Bạn không thể vừa có một đồng đô la mạnh, vừa có một đồng yên ổn định khi chênh lệch lãi suất vẫn ở mức 5 điểm phần trăm. Hãy nhìn vào cơ chế carry trade. Nhà đầu tư vay đồng yên với lãi suất gần bằng 0, đổi sang đô la và mua trái phiếu kho bạc Mỹ với lãi suất 5%. Họ kiếm lời từ chênh lệch lãi suất. Trong nhiều năm, đây là một thương vụ hấp dẫn. Nhưng nếu đồng yên bất ngờ tăng giá, họ sẽ lỗ cả gốc lẫn lãi vì phải mua lại đồng yên với giá cao hơn. Điều này buộc họ phải bán tài sản bằng đô la để thanh toán các khoản vay. Khi hàng nghìn tỷ đô la đảo chiều cùng lúc, thị trường sẽ rơi vào hỗn loạn. Trong môi trường đó, tài sản số có thể không phải là nơi trú ẩn. Bitcoin từng giảm hơn 50% trong cuộc khủng hoảng thanh khoản tháng 3/2020. Nó cũng giảm mạnh khi các quỹ đầu cơ bị buộc phải bán tháo. Điều này đi ngược lại câu chuyện 'Bitcoin là vàng kỹ thuật số' mà nhiều người vẫn rao giảng. Tôi từng kiểm tra mã nguồn của một số giao thức stablecoin lớn. Hầu hết chúng đều có một điểm kiểm soát tập trung. USDC và USDT đều có thể bị đóng băng bởi công ty phát hành. Đó không phải là một hệ thống phi tập trung. Đó chỉ là đô la Mỹ được mã hóa, với tất cả các rủi ro chính trị đi kèm. Một bài học tôi rút ra từ cộng đồng open source: sự phi tập trung không chỉ là công nghệ, mà là khả năng chống lại sự kiểm duyệt. Nếu một tài sản kỹ thuật số có thể bị một công ty hoặc chính phủ đóng băng, nó không khác gì một tài khoản ngân hàng. Vậy nên, trước khi bạn chạy trốn khỏi đồng yên, hãy tự hỏi: bạn đang chạy trốn đến một nơi thực sự tự do, hay chỉ là một nhà tù sang trọng hơn? Nhắc đến Việt Nam, tôi muốn nói rõ hơn. Đây là một nền kinh tế có độ mở lớn, xuất khẩu đóng góp gần 100% GDP. Khi châu Á bước vào chu kỳ phá giá, đồng Việt Nam sẽ chịu áp lực kép. Một là áp lực từ thương mại: hàng hóa Việt Nam sẽ trở nên đắt đỏ hơn so với hàng hóa Nhật Bản nếu đồng yên tiếp tục yếu. Hai là áp lực từ dòng vốn: các nhà đầu tư nước ngoài có thể rút vốn khỏi các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam, để bảo toàn tài sản. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có dự trữ ngoại hối khoảng 80 tỷ đô la, tương đương với vài tháng nhập khẩu. Trong một cuộc khủng hoảng kéo dài, con số đó rất mong manh. Chúng ta đã thấy điều này vào năm 2022, khi tỷ giá USD/VND vượt mốc 24.800 và buộc NHNN phải bán dự trữ để bình ổn. Vậy người dân Việt Nam nên làm gì? Đừng đổ xô mua vàng theo tâm lý đám đông. Cũng đừng tin vào những đồng coin không tên tuổi được quảng cáo rầm rộ. Hãy học cách phân tích cơ bản, học cách kiểm tra tính thanh khoản, và học cách bảo vệ tài sản bằng những công cụ tài chính minh bạch. Trong một thế giới hỗn loạn, kiến thức là loại tiền tệ duy nhất không bị phá giá. Tôi đến từ cộng đồng open source, nơi tôi học được một bài học lớn: sự minh bạch là nền tảng của lòng tin. Một hệ thống tài chính không minh bạch, không thể kiểm toán, và có thể bị thay đổi bởi một quyết định chính trị, cuối cùng sẽ thất bại. Đó là lý do tại sao tôi đặt niềm tin vào các giao thức có mã nguồn mở, nơi mọi người đều có thể kiểm tra, đóng góp và giám sát. Nhưng open source cũng không tự động mang đến tự do. Chúng ta cần một thế hệ các nhà phát triển, nhà kinh tế và nhà đầu tư hiểu rằng công nghệ chỉ là công cụ. Giá trị thực sự nằm ở thiết kế khuyến khích, ở khả năng phân quyền, và ở việc không ai có thể tắt công tắc. Hãy yêu cầu điều đó từ bất kỳ dự án nào bạn tham gia. Theo lý thuyết, khi một ngân hàng trung ương muốn hỗ trợ đồng nội tệ, họ sẽ bán dự trữ ngoại tệ và mua vào đồng nội tệ. Nhưng trong trường hợp này, Bessent nói Mỹ sẽ hỗ trợ. Điều đó có nghĩa là Mỹ có thể tham gia bán đô la hoặc cung cấp các công cụ tài chính để giúp Nhật Bản. Điều này chưa từng xảy ra trên quy mô lớn giữa Mỹ và Nhật. Nó sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm: đồng đô la không còn là nơi trú ẩn cuối cùng, mà trở thành một vũ khí chính trị có thể được điều khiển tùy theo mục đích. Phần lớn phân tích đều cho rằng can thiệp sẽ ổn định thị trường. Tôi sẽ nói ngược lại. Can thiệp có thể là chất xúc tác cho cuộc khủng hoảng tiếp theo. Vì khi các ngân hàng trung ương tuyên bố 'làm mọi cách', họ đang thừa nhận rằng họ không thể kiểm soát thị trường bằng các công cụ thông thường. Đó là dấu hiệu của sự yếu kém, không phải sức mạnh. Năm 1992, George Soros đã đánh bại Ngân hàng Anh trong Thứ Tư Đen Tối. Ông ta bán khống đồng bảng Anh hàng tỷ đô la, và ngân hàng trung ương Anh đã phải rút khỏi cơ chế tỷ giá hối đoái châu Âu. Một quỹ đầu cơ có thể hạ gục một ngân hàng trung ương. Bây giờ, hãy tưởng tượng các quỹ đầu cơ sẽ làm gì khi họ biết Mỹ và Nhật sắp tung ra các gói can thiệp. Họ sẽ đặt các lệnh bán lớn hơn, sâu hơn, và kiếm lời từ chính nỗ lực cứu vãn của chính phủ. Còn crypto thì sao? Nhiều người nghĩ rằng một cuộc khủng hoảng tiền tệ sẽ đẩy Bitcoin lên mặt trăng. Có thể. Nhưng cũng có thể ngược lại. Trong cơn hoảng loạn, các quỹ sẽ bán mọi tài sản có thanh khoản tốt để lấy tiền mặt. Bitcoin có tính thanh khoản cao, nên nó có thể bị bán tháo trước khi được mua lại. Nếu bạn không chuẩn bị tâm lý cho một đợt giảm 50%, bạn không nên tham gia. Đừng nhầm lẫn giữa sự biến động và sự tự do. Một thị trường lao dốc không phải là sự giải phóng. Đó là sự tái phân phối nỗi đau từ những người nắm giữ tài sản rủi ro đến những người nắm giữ tiền mặt. Thị trường không bao giờ đứng yên. Phá giá là con dao hai lưỡi. Và bạn không thể in sự tin tưởng. Trong những tháng tới, bạn sẽ thấy những tuyên bố ngoại giao đầy hoa mỹ, những cuộc điện đàm bí mật, và những đợt can thiệp tiền tệ bất ngờ. Nhưng đừng quên rằng tất cả những điều đó chỉ là nỗ lực vá víu một hệ thống đã cũ kỹ. Hệ thống tiền tệ pháp định đang nứt vỡ vì nó tập trung quyền lực vào quá ít bàn tay. Chúng ta cần đặt mục tiêu rõ ràng: bảo vệ giá trị, không bảo vệ đồng tiền. Hãy trang bị kiến thức, học cách đọc mã nguồn, và hiểu rằng không có cứu tinh nào đến từ chính phủ. Họ đang cứu hệ thống của họ, không cứu bạn. Câu hỏi cuối cùng không phải là đồng yên mạnh hay yếu. Câu hỏi là bạn đã sẵn sàng cho một thế giới nơi tiền tệ pháp định không còn là nơi trú ẩn an toàn? Cơn bão đang hình thành ở đường chân trời. Bạn có thể đứng yên và hy vọng, hoặc bạn có thể xây cho mình một nơi trú ẩn phi tập trung.