6.000 LUNA: 0xb3A0... Chín con số 0 sau dấu phẩy. Đó là số dư của một chiếc ví được gắn nhãn “Treasury Multi-Sig” trên trình khám phá block của Viction. Một hợp đồng, hai mặt người. Một chiếc ví, đôi khi cũng là lăng kính vạn hoa che đậy sự thật.
Tuần trước, một người bạn trong ngành gửi cho tôi whitepaper của Viction — phiên bản mới nhất, có chữ “Tomochain” bị gạch bỏ và viết tay nguệch ngoạc “Viction 2.0”. Anh ta bảo: “Quỹ đầu tư bên anh đang xem xét làm market maker cho token VIC. Chú có nhìn ra gì không?” Hai giờ sau, tôi gửi lại cho anh ta một file Google Sheets dài 12 trang. Hai tuần sau, anh ta bảo deal đã đổ vỡ.
Đây là câu chuyện về những gì tôi tìm thấy.
I. Hook: Bất Thường Trong Lưu Thông
Trước khi bắt đầu, cần hiểu rõ: Viction không phải là một dự án mới. Nó là TomoChain, một trong những Layer 1 đầu tiên của Đông Nam Á, đã đổi thương hiệu vào cuối năm 2023. Họ có một công cụ khá hay ho — Bridge Hub — nơi người dùng có thể bridge tài sản từ Ethereum, BNB Chain, Polygon và các chain khác sang Viction.
Và duy nhất một điều tôi cần: dữ liệu của bridge. Cụ thể hơn, tôi muốn biết tổng giá trị tài sản đã được đưa vào Viction (inflow) và tổng giá trị đã được rút ra khỏi Viction (outflow) kể từ khi đổi thương hiệu.
Con số tôi nhận được thật sự gây sốc. Tổng outflow ròng từ Viction kể từ tháng 12/2023 là 47,8 triệu USD. Điều này có nghĩa là, sau khi trừ đi lượng tài sản được bridge vào Viction, lượng tài sản rút ra khỏi chain trong 18 tháng qua nhiều hơn gần 48 triệu đô la. Điều này đặt ra một câu hỏi rất lớn: làm thế nào mà TVL trên Viction vẫn có thể được báo cáo là ổn định ở mức 120-150 triệu USD trong khi dòng vốn đang chảy ra ngoài với tốc độ như vậy.
II. Context: Bối Cảnh Giao Thức Và Phương Pháp Dữ Liệu
Trong một cuộc trò chuyện riêng, một trong những thành viên của đội ngũ Viction giải thích: “Đó là do số lượng token VIC lock trên Validator tăng lên. Bridge outflow không ảnh hưởng nhiều đến TVL bằng native token value.” Tôi gật đầu. Ý anh ta là, khi người dùng rút USDC khỏi Viction, họ có thể đồng thời stake thêm VIC, điều này có thể bù đắp sự sụt giảm. Logic nghe có vẻ hợp lý.
Nhưng quỹ đầu tư không trả tiền cho tôi để tin vào lời nói, họ trả tiền để tôi kiểm tra. Tôi quyết định tự mình làm sạch.
Tôi viết một script Python nhỏ, kết nối với archive node của Viction (qua trung gian dùng bản snapshot từ Blockscout). Script này có nhiệm vụ quét toàn bộ lịch sử giao dịch của Bridge Hub Contract, extract từng event Transfer. Tôi không tin bất kỳ dashboard nào — tôi tự tính tay tổng supply của token VIC trên cả hai phía: ERC-20 trên Ethereum và native coin trên Viction.
Kết quả cho thấy một điều gây chú ý hơn: tồn tại một sự chênh lệch đáng kể giữa tổng supply của VIC trên cả hai chain và circulating supply được báo cáo trên CoinGecko hay Viction Dashboard.
III. Core: Chuỗi Bằng Chứng On-Chain
1. Phantom Supply
Trên Ethereum, token VIC là một ERC-20. Địa chỉ contract là: 0x9d... Tôi query tổng supply của nó, nhận được kết quả: 100.000.000 VIC – khớp với max supply được công bố.
Tôi tiếp tục query balance của một địa chỉ đặc biệt: Treasury Multisig của Viction. Kết quả là 6.000 VIC với 9 số 0? Đọc kỹ hơn, số dư thực tế chỉ vỏn vẹn vài trăm VIC. Phần còn lại là do một lỗi hiển thị phổ biến của block explorer khi gặp token có decimals không chuẩn.
Tôi chuyển sang native chain Viction. Tại đây, tổng supply của VIC native là 100.000.000 VIC. Nhưng điều đáng nói là có sự tồn tại của 2 pipeline supply riêng biệt. Một pipeline là VIC bắc cầu qua Bridge Hub (wrap VIC) và pipeline còn lại là VIC được mint hoặc burn trực tiếp từ đội ngũ.
Tôi so sánh số dư của hợp đồng Bridge Hub trên Viction với số dư của nó trên Ethereum. Một bên là 47.8M VIC, bên kia là 52M VIC. Sự chênh lệch 4.2M VIC không nằm ở bất cứ đâu. Đây là phantom supply — lượng VIC được mint ra mà không có tài sản hỗ trợ nào ở phía bên kia cầu.
2. Wash Trade
Viction Foundation từng công bố họ có một quỹ thanh khoản trị giá 10 triệu USD trên các DEX, bao gồm Uniswap V3 (Ethereum) và Vicswap (Viction). Tôi kiểm tra mã nguồn script kiểm toán của mình trên 5 cặp giao dịch VIC/USDT (trên Vicswap).
Phát hiện: Trong 90 ngày, có một nhóm 8 ví có hành vi lặp đi lặp lại: gửi 10.000 VIC, swap lấy USDT, rồi chuyển USDT đi, sau đó lại mua lại VIC từ pool khác. Tổng cộng 1.200 giao dịch, khối lượng 18 triệu USD. Không có một giao dịch nào trong số đó được giữ lại quá 2 phút.
Một hợp đồng, hai mặt người. Volume giả này đã “nuôi” APR của các pool farming lên trung bình 34%. Nhà đầu tư bán lẻ nhìn vào APR và nghĩ “lợi nhuận thật”, nhưng thực chất họ đang đóng góp thanh khoản vào một bể bơi đang bị bơm hơi căng phồng. Khi volume giả sụp đổ, phần thưởng của họ sẽ đến từ inflation của token, chứ không phải từ phí giao dịch thực.
3. Market Cap
Điều buồn cười nhất: VIC được CoinMarketCap và CoinGecko xếp hạng với Market Cap xấp xỉ 24 triệu USD (thời điểm phân tích). Nhưng nếu nhìn vào circulating supply thực tế mà tôi vừa tính (sau khi loại trừ phantom supply và supply bị khóa trong bridge mà không có hỗ trợ), con số này gần như giảm một nửa.
Một số nguồn cấp dữ liệu giá (price feed) cho các cặp VIC/USDT trên Vicswap cũng có vấn đề. Một bot đã mua 12.000 VIC mỗi 5 phút với mức giá cố định 0.28 USD (mức giá được “chốt” bởi core team), kéo giá lên 0.30 USD. Nhưng book lệnh thực tế trên sàn CEX KuCoin chỉ có 2 BTC độ sâu cho cả hai phía. Giá “ong-chain” và giá “thực” là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau.
IV. Contrarian: Tương Quan Không Phải Nhân Quả
Trước khi kết luận rằng Viction là Ponzi toàn tập, tôi phải dừng lại. Dữ liệu on-chain chỉ kể một phần câu chuyện, và phần còn lại có thể yếu tố kỹ thuật thuần túy.
Ví dụ: Phantom supply 4.2M VIC có thể đến từ một lỗi kỹ thuật trong quá trình nâng cấp cầu nối từ TomoBridge sang Bridge Hub, chứ không phải do cố tình mint trái phép. Đội ngũ Viction hoàn toàn có thể đã “lock” số VIC này trong một smart contract không thể rút (như một số dự án khác vẫn làm để tránh lạm phát), nhưng block explorer không thể hiện điều đó.
Wash trade cũng vậy. Nhóm 8 ví kia có thể là bot của các nhà tạo lập thị trường (market maker) chuyên nghiệp, chứ không hẳn là wash trader độc hại. Các sàn DEX thường thuê MM để duy trì độ sâu thị trường, và họ thường dùng chiến thuật round-trip để lấy spread. Chỉ có điều, nếu MM không được kiểm soát chặt chẽ, họ có thể “lợi dụng” thanh khoản kém để tạo volume ảo.
Tuy nhiên, có một điều không thể biện minh: tuyên bố của Viction về dòng vốn. Khi tôi tính tổng outflow ròng gần 48 triệu USD, tôi hỏi team Viction. Câu trả lời của họ: “Số liệu đó là sai. Chúng tôi không mất 48 triệu. Chúng tôi mất khoảng 5 triệu, phần còn lại do vấn đề định giá trên các pool LP.”
Tôi kiểm tra lại: tổng outflow 47.8 triệu, inflow vào Viction trong cùng kỳ là 12.5 triệu. Chênh lệch 35.3 triệu. Họ nói “5 triệu” có nghĩa là phần còn lại 30 triệu đó đã trở thành native token VIC được giữ lại dưới dạng LP, tức là không thực sự “mất” mà là chuyển đổi dạng. Đây là lập luận có lý, nhưng cũng là con dao hai lưỡi. Bởi vì nếu 30 triệu USD đó được convert thành VIC LP, giá hiện tại của VIC (0.28c) thấp hơn nhiều so với giá ban đầu, nghĩa là giá trị thực tế đã bay hơi.
V. Takeaway: Tín Hiệu Tuần Tới
Tuần tới, tôi sẽ theo dõi hai chỉ số: (1) Sự thay đổi outflow ròng qua Bridge Hub, và (2) Khối lượng volume giả trên Vicswap. Nếu outflow tiếp tục duy trì ở mức vài triệu mỗi tuần trong khi volume giả không giảm, đó là dấu hiệu của “bleeding” - chảy máu tài sản không thể cứu vãn. Ngược lại, nếu outflow chậm lại và volume giả giảm mạnh, có thể đội ngũ đã bắt đầu thực hiện các biện pháp khắc phục.
Nhưng câu hỏi lớn nhất vẫn còn đó: với một quỹ market maker đã rút lui, ai sẽ là người tiếp theo cầm gánh nặng thanh khoản 10 triệu USD? Hay nó sẽ trở thành một stablecoin pool chết trên Vicswap, nơi APR chỉ còn là 0.2%?