Tuần trước, tôi nhận được một tin nhắn từ một đồng nghiệp cũ ở Seattle. Anh ấy, một chuyên gia về tài chính cấu trúc, vừa tham dự một cuộc họp kín về một thương vụ 'có thể thay đổi cuộc chơi' của Phố Wall. Anh ấy không nói rõ, nhưng tôi lập tức nghĩ đến bản tin mà tôi đã đọc trên Jin Shi – một thông tin nhanh nhưng mang sức nặng của một quả bom: Goldman Sachs đang thảo luận với các nhà đầu tư tiềm năng để tham gia vào một kế hoạch huy động vốn 500 tỷ USD cho NVIDIA. Năm trăm tỷ đô la. Con số này lớn đến mức nó không chỉ là một khoản đầu tư; nó là một tuyên ngôn về cách AI sẽ được xây dựng và tài trợ trong thập kỷ tới.
Là một nhà nghiên cứu về thanh toán xuyên biên giới, tôi đã nhìn thấy những mô hình tương tự trước đây. Không phải với con số 500 tỷ, nhưng bản chất của nó: sự chuyển dịch từ một mô hình kinh doanh dựa trên bán sản phẩm sang một mô hình dựa trên cho thuê tài sản và tạo ra dòng tiền định kỳ. Đây chính xác là những gì đã xảy ra với ngành công nghiệp điện toán đám mây, và bây giờ, nó đang xảy ra với AI. Nhưng quy mô của nó thì hoàn toàn khác. Để hiểu được điều này, chúng ta cần nhìn vào bức tranh vĩ mô. Bốn gã khổng lồ công nghệ – Microsoft, Google, Amazon, Meta – đã chi khoảng 200-220 tỷ USD cho capex vào năm 2024. Kế hoạch 500 tỷ USD của NVIDIA tương đương với hơn hai năm chi tiêu kết hợp của họ. Nếu điều này thành hiện thực, tổng đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI từ năm 2025 đến 2027 có thể vượt quá 1 nghìn tỷ USD. Đây không chỉ là một sự kiện tài chính; nó là một sự kiện địa chính trị.
Điểm mấu chốt ở đây là sự tham gia của Goldman Sachs. Nó báo hiệu rằng kế hoạch này đã vượt qua giai đoạn ý tưởng và đang bước vào giai đoạn thực thi. Goldman Sachs không chỉ là một ngân hàng đầu tư; nó là một kiến trúc sư của các thị trường vốn. Việc họ 'thảo luận với các nhà đầu tư tiềm năng' cho thấy họ đang ở giai đoạn 'thử nghiệm thị trường' – đo lường sự quan tâm và định hình kỳ vọng về giá. Những nhà đầu tư này sẽ không phải là những cá nhân hay quỹ đầu tư mạo hiểm thông thường. Với quy mô 500 tỷ USD, chỉ có một số ít tổ chức có thể tham gia: các quỹ tài sản có chủ quyền từ Trung Đông (Quỹ Đầu tư Công Ả Rập Xê Út, Mubadala của Abu Dhabi, Cơ quan Đầu tư Qatar), các quỹ hưu trí khổng lồ (GPIF của Nhật Bản, CPPIB của Canada), và các quỹ cơ sở hạ tầng như BlackRock, Brookfield, hoặc Macquarie. Đây là những 'người chơi lớn' với nguồn vốn dài hạn, tìm kiếm các tài sản có thể mang lại lợi nhuận ổn định trong 20-30 năm. Và đó chính là nghịch lý cốt lõi ở đây: AI, một lĩnh vực được thúc đẩy bởi sự đổi mới theo cấp số nhân và sự không chắc chắn, đang bị 'hạ cấp' xuống thành một tài sản cơ sở hạ tầng giống như một nhà máy điện hay một đường cao tốc. Có một sự căng thẳng cơ bản giữa tốc độ đổi mới của AI và kỳ vọng lợi nhuận ổn định của một tài sản cơ sở hạ tầng.
Phân tích của tôi, dựa trên 27 năm quan sát ngành, chỉ ra rằng đây là một bước ngoặt trong chiến lược của NVIDIA. Công ty đang chuyển mình từ một nhà sản xuất chip bán dẫn thành một 'nền tảng cơ sở hạ tầng AI'. Mô hình kinh doanh mới này không chỉ là bán chip; nó là cho thuê sức mạnh tính toán. Hãy tưởng tượng: NVIDIA sẽ không chỉ bán cho bạn một chiếc GPU trị giá 30.000 USD; họ sẽ xây dựng một trung tâm dữ liệu với 10.000 GPU đó, và cho bạn thuê toàn bộ sức mạnh tính toán đó trong 5 năm. Điều này mang lại cho NVIDIA một dòng doanh thu định kỳ, ổn định, giống như một công ty SaaS. Nó cũng làm tăng đáng kể chi phí chuyển đổi cho khách hàng. Một khi bạn đã xây dựng mô hình AI của mình trên nền tảng CUDA và thuê sức mạnh tính toán từ NVIDIA, việc chuyển sang AMD hoặc Google TPU sẽ vô cùng tốn kém và rủi ro. Đây là một canh bạc thông minh, nhưng nó cũng mang những rủi ro tiềm ẩn rất lớn.
Một trong những rủi ro đó đến từ sự cạnh tranh. Các khách hàng lớn nhất của NVIDIA – Microsoft, Google, Amazon, Meta – cũng là những người đang phát triển chip AI của riêng họ. Nếu NVIDIA trở thành một nhà cung cấp sức mạnh tính toán trực tiếp, họ sẽ cạnh tranh trực tiếp với các dịch vụ đám mây của chính những khách hàng này. Điều này tạo ra một xung đột lợi ích sâu sắc. Các gã khổng lồ công nghệ này có thể sẽ đẩy nhanh nỗ lực tự phát triển chip của họ, hoặc chuyển hướng nhiều đơn đặt hàng hơn sang AMD, để giảm sự phụ thuộc vào một đối thủ cạnh tranh tiềm năng. Tuy nhiên, sự thống trị của NVIDIA về hệ sinh thái CUDA và khả năng kết nối GPU (NVLink) khiến việc thay thế trở nên vô cùng khó khăn trong ngắn hạn. Đây là một thế tiến thoái lưỡng nan cho cả NVIDIA và các khách hàng của họ.
Một góc nhìn phản trực giác khác mà tôi muốn nhấn mạnh, dựa trên kinh nghiệm của tôi trong việc đánh giá các dự án ICO năm 2017, đó là rủi ro về 'chu kỳ'. Lịch sử đã cho thấy rằng các đợt đầu tư cơ sở hạ tầng quy mô lớn thường đi kèm với sự lạc quan thái quá. Hãy nhìn vào bong bóng dot-com với cáp quang, hay bong bóng telecom với các cột điện thoại di động. Trong mọi trường hợp, các nhà đầu tư đã đổ tiền vào việc xây dựng năng lực trước khi nhu cầu thực sự xuất hiện, và kết quả là sự dư thừa nguồn cung và sự sụp đổ của giá cả. Kế hoạch 500 tỷ USD của NVIDIA đang mạo hiểm với 'xây dựng trước, nhu cầu sau'. Nếu các ứng dụng AI (như AI Agent, robot hình người, hoặc phương tiện tự lái) không phát triển nhanh như kỳ vọng, thế giới có thể sẽ có quá nhiều sức mạnh tính toán AI, và giá cho thuê GPU sẽ giảm mạnh. Điều này sẽ gây áp lực lên lợi nhuận của các dự án cơ sở hạ tầng được tài trợ bởi kế hoạch này.
Vậy, điều này có ý nghĩa gì đối với một nhà đầu tư hay một người quan sát thị trường? Nó có nghĩa là chúng ta đang chứng kiến sự ra đời của một lớp tài sản mới: 'cơ sở hạ tầng AI được tài chính hóa'. Câu hỏi không phải là liệu AI có quan trọng hay không, mà là liệu thị trường có thể hấp thụ 500 tỷ USD đầu tư vào cơ sở hạ tầng trong vòng 3-5 năm tới hay không. Sự tham gia của Goldman Sachs mang lại uy tín và khả năng huy động vốn, nhưng nó cũng làm tăng kỳ vọng. Đối với tôi, với tư cách là một người đã sống qua nhiều chu kỳ, tín hiệu quan trọng nhất ở đây là sự thay đổi trong cấu trúc thị trường. NVIDIA đang đặt cược rằng họ có thể kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị AI, từ con chip đến trung tâm dữ liệu và hợp đồng cho thuê. Đây là một canh bạc táo bạo, và nó sẽ định hình lại ngành công nghiệp AI trong nhiều năm tới. Liệu các nhà đầu tư có sẵn sàng chấp nhận rủi ro của một tài sản cơ sở hạ tầng có tốc độ đổi mới nhanh như vậy không? Hay họ sẽ yêu cầu một mức lợi nhuận cao hơn để bù đắp cho sự không chắc chắn đó? Câu trả lời sẽ quyết định không chỉ tương lai của NVIDIA, mà còn là tốc độ và hướng đi của toàn bộ cuộc cách mạng AI.